عوامل و موانع سازگاری
روابطی که انسان با اعضای خانواده، خویشاوندان، دوستان و مصاحبان دارد روابطی پایدار یا نسبتا پایدار است. این روابط را در بخشهای قبل بررسی کردیم در این قسمت به عوامل موثر در روابط عام انسان با دیگران میپردازیم و عوامل موانع سلامت روابط عام انسان با دیگران را مورد بررسی قرار میدهیم.
حسن ظن به دیگران
یکی از عواملی که زمینه مساعد برای ارتباط سازنده با دیگران را فراهم میکند خوش گمانی به دیگران است. بدگمان بودن عاملی مخرب در روابط است و موجب سردی روابط اعضای جامعه میشود. در قرآن کریم خداوند متعال بد گمانی نسبت به دیگران را نهی فرموده است:
یا ایها الذین آمنوا اجتنبوا کثیرا من الظن ان بعض الظن اثم؛ (320)
ای کسانی که ایمان آوردهاید، از بسیاری از گمانها بپرهیزید که پارهای از گمانها خطاست.
بدگمانی مانع ادای حقوق دیگران است. گمان بد مربوط به جایی است که ظواهر رفتار کسی را با آن چه در باطن دارد متفاوت بدانیم ظاهر نیک او را نپذیریم و گمان کنیم باطن او علی رغم ظاهر صالحی که دارد ناصالح است. چنین گمانی باعث میشود ادای حقوقی که او به عنوان مسلمان، مومن برادر دینی دوست و... دارد دشوار شود؛ زیرا کسی که معتقد باشد دیگری به اسلام و ایمان و یا به مستحبات تظاهر میکند نمیتواند با او همچون مسلمان، مومن و یا انسانی متقی رفتار کند و خواسته یا ناخواسته با او چنان رفتار میکند که گویی مسلمان یا مومن واقعی نیست. بنابراین بدگمانی دو اثر نامطلوب خواهد داشت: نخست این که شخص بدگمان از ادای تکلیف خود نسبت به دیگران باز میماند و به این سبب از کمال انسانی خود دور میافتد و دوم آن که روابط اجتماعی دشوار و سرد میشود. به دلیل آثار سویی که بدگمانی دارد اسلام انسانها را به حسن ظن دعوت میکند و اصل را در مورد افراد مسلمان بر درستی قرار دهد.
امیرالمومنین(ع) میفرمایند: