عوامل و موانع سازگاری
ضع امر اخیک علی احسنه حتی یاتیک ما یغلبک منه و لا تظنن بکلمه خرجت من اخیک سوءاً و انت تجد لها فی الخیر محملا؛ (321)
کار برادرت را بر بهترین وجه حمل کن تا زمانی که چیزی خلاف آن بر تو آشکار آید و به سخن برادرت گمان بد مبر در حالی که برای سخن او محمل نیکو مییابی.
بر اساس این توصیه باید تا جایی که میتوان اعمال برادران مومن راتفسیر نیکو نمود و تا زمانی که رفتار و گفتار آنان آشکارا نادرست و ناروا نشده است آنان را همچون دیگر برادران احترام نمود و حقوق آنان را ادا کرد.
باید با مومنین بر اساس ظواهر رفتار آنها عمل کرد و به بدگویی دیگران در مورد آنها ترتیب اثر نداد:
ان جائکم فاسق بنباء فتبینوا ان تصیبوا قوما بجهاله؛ (322)
ای کسانی که ایمان آوردهاید اگر فاسقی برایتان خبری آورد نیک وارسی کنید مبادا به نادانی گروهی را آسیب رسانید.
توصیه به حسن ظن و نهی از بدگمانی به معنای توصیه به سادهدلی و خود فریبی نیست. مومن زیرک است و باید رفتار خود را با هوشیاری انتخاب نماید.
امیرالمومنین(ع) فرمودند:
اذا استولی الصلاح علی الزمان واهله ثم اساء رجل الظن برجل لم تظهر منه خزیه فقد ظلم و اذا استولی الفساد علی الزمان و اهله فاحسن رجل برجل فقد غرر؛ (323)
چون نیکوکاری بر زمانه و مردم آن غالب آید و کسی به دیگری گمان بد برد که از او فضیحتی آشکار نشده ستم کرده است و اگر بدکاری بر زمانه مردم آن غالب شود و کسی به دیگری گمان نیک برد خود را فریفته است.
برای جلوگیری از گسترش بدگمانی در جامعه باید از بدگویی دیگران پرهیز کرد، گفتار و رفتار خود را اصلاح و ظاهر و باطن خود را یکی کرد و از مواضع تهمت یعنی کارهایی که بدگمانی دیگران را بر میانگیزد دوری نمود. امیرالمومنین(ع) فرمودهاند:
من وضع نفسه مواضع التهمه فلا یلومن من اساء به الظن؛ (324)
هر که خود را در جاهایی که موجب بدگمانی است نهد، کسی را که به او گمان بد برد سرزنش مکند.