مددکاری اجتماعی

۱- فراهم کردن زمینه برای برقراری ارتباط با مراجع و خانواده اش.

۲- شناخت نحوه ارتباط بین اعضای خانواده.

نکات اساسی در بازدید از منزل

نکات مهمی که مددکار در بازدید از منزل باید در نظر داشته باشد عبارت است از اینکه :

- ضرورت بازدید از منزل نه تنها برای مددکار که برای مراجع و خانواده نیز باید مشخص شده باشد.

- بین مشکل  مراجع و بازدید از منزل رابطه معقول وجود داشته باشد.

-  بازدید از منزل باید بر اساس هماهنگی با مراجع و خانواده او و رضایت آنها باشد. مددکار نمی تواند بدون رضایت خانواده یا مراجع بازدید از منزل را انجام دهد، حتی اگر ضرورت این کار برایش محرز شده باشد. در مورد بیماران روانی یا معلولان ذهنی یا کودکانی که نمی توانند اطلاعات دقیق بدهند نیز مددکار پس از اطلاع به خانواده آنها می تواند در صورت تمایل خانواده برای جمع اوری اطلاعات خواستار مراجعه آنها به مرکز شود یا در زمان مورد توافق بازدید از منزل را انجام دهد.

- هیچ گونه مانع دیگری برای بازدید از منزل وجود نداشته باشد، مثلا حضور یک زن مددکار در منزل یک مرد مراجع یا برعکس. ضمن اینکه از نظر شرعی مشکل دارد، ممکن است از نظر اجتماعی نیز پیامد مناسبی نداشته باشد و باید جلوی رواج شایعات و تفسیر و تعبیر های نا مناسب را گرفت.

- مددکار اجتماعی باید تلاش کند در بازدید از منزل شان و منزلت مراجع و خانواده او را حفظ کند و به گونه ای برخورد نکند که مراجع و خانواده اش را برنجاند.

- مراجع و خانواده باید از زمان بازدید از منزل اطلاع داشته و توافق نیز کرده باشند.

- از به همراه بردن همراه غیر مددکار و یا فرستادن اشخاص غیر مسئول (مثل راننده ، اعضای خانواده و دوست) به منزل مراجع پرهیز کند.

       البته، گاهی  شرایط مراجع به گونه ای است که تنها رفتی مددکار به دلایل مختلف مصلحت نیست. در این حالت ، او می تواند پس از هماهنگی با مراجع و خانواده اش از مددکار دیگر همان موسسه یا روانشناس و یا همکار دیگری که مستقیما با مراجع سر و کار دارد و از محتوای پرونده اش آگاه است کمک بگیرد. اگر هم امکان کمک گرفتن از این افراد نیست، با نظر موافق مراجع و خانواده او و نیز مسئول مرکز می تواند از مددکار اجتماعی مراکز دیگر بهره گیرد.

- چنانچه این امکان است که بازدید از منزل با حضور دو مددکار انجام شود، توصیه می شود این کار به تنهایی انجام نشود.

     البته مناسب با نوع مشکلات و شرایط فرهنگی حاکم بر خانواده و جامعه، گاهی لازم است دو مددکار، ترجیحا از دو جنس مخالف، بازدید از منزل را انجام دهند.

- از پارک کردن ماشین آرم دار سازمان یا موسسه جلو در منزل مراجع خود داری شود.

- از مصاحبه در جلوی در منزل پرهیز شود؛ خواه به سبب کثرت تعداد بازدیدها در روز یا به هر دلیل دیگر باشد؛ چون در این صورت نه امکان مشاهده روابط اعضای خانواده مراجع  و نه امکان گرفتن اطلاعات کامل و درست ( به سبب نگرانی مراجع از همسایگان و ملاحظات دیگر ) هست. در واقع، این نوع بازدید منزل فقط رفع تکلیف و یا به عبارتی همان  دیدن خانه است که در مددکاری  اجتماعی جایگاهی ندارد.

 - فقط به وضع اقتصادی خانواده توجه نشود. در بسیاری از گزارشهای بازدید از منزل ، محور مطالب وضع اقتصادی است و مددکار در پی آن است که ثابت کند مراجع فقیر است یا فقیر نیست. مددکاران حرفه ای باید این مسئله را در نظر داشته باشند که مددکار مامور مالیات یا مفتش نیست.

- ساعت مناسبی از روز برای بازدید از منزل انتخاب شود و حتما در ساعت اداری  باشد و چنانچه بر حسب ضرورت و استثنائا مددکار مجبور شود در ساعت غیر اداری از منزل بازدید کند، باید هم با مسئول اداره یا واحد و هم با خانواده خود هماهنگی لازم را انجام دهد.

- سادگی و بی پیرایه بودن مددکار در ایجاد ارتباط تاثیر مناسبی دارد، به خصوص، در مواجهه با خانواده های فقیر استفاده از پوشش بسیار رسمی و لوازم آرایشی و جواهر آلات، اغلب، رابطه حرفه ای را خدشه دار می کند. البته، سادگی و بی پیرایگی و استفاده از پوشش ساده و معمولی هیچ منافاتی با پاکیزگی و مرتب بودن ندارد. در مورد خانواده های مرفه هم مددکار نباید حتما خود را مقیدکند که کاملا شبیه آنها باشد.

- مددکار در هنگام بازدید از منزل هم باید خوب گوش کند، هم خوب مشاهده کند و هم خوب صحبت کند؛ همچنین باید رفتار و واکنشهای کلامی و غیر کلامی مراجع و اعضای خانواده را مد نظر داشته باشد و خود نیز خوب واکنش نشان دهد.

 - چنانچه مددکار به منزل مراجع رفت و با وجود هماهنگی انجام شده کسی در منزل حضور نداشت، نباید همسایه و یا اهل محل را از موضوع آگاه کند و یا از انان برای رساندن پیغام کمک بخواهد. همچنین مددکار یادداشت کتبی نیز نباید بگذارد؛ چون ممکن است کسان دیگر با آن یادداشت دسترسی پیدا کنند. البته، هنگامی که مددکار اجتماعی مطمئن است که یادداشت فقط به دست مراجع یا خانواده او که از مشکل باخبرند می رسد گذاشتن پیغام کتبی مانعی ندارد. اما مددکار باید تلاش کند در اولین فرصت بازدید از منزل را انجام دهد، حتی اگر مجبور شود چندبار برای این کار به محل سکونت مراجع برود.

- هنگام نوشتن گزارش بازدید از منزل، مددکار باید اطلاعات مورد نیاز و مهم را ثبت و از ذکر مواردی که ارزش و اهمیت ندارند اجتناب ورزد. گزارش بازدید از منزل با سفرنامه توصیفی فرق می کند و باید با اهداف بازدید از منزل کاملاً تناسب داشته باشد. ( متأسفانه هم اکنون بسیاری از گزارشهای بازدید از منزل، گزارش حرفه ای نیست و در آنها جملاتی از این دست دیده می شود: صبح که بیدار شدم به اداره رفتم و بعد همانگی کردم و وسیله نقلیه گرفتم و به طرف منزل مراجع حرکت کردم. بوی غذا در فضای منزل پیچیده بود … ! )

در اینجا یک نمونه از فرم گزارش بازدید از منزل ارائه می شود: ( برای اطلاع بیشتر نحوه نوشتن گزارش بازدید از منزل و نحوه ارزیابی آن رجوع شود به: مددکار اجتماعی (۵) راهنمای سرپرستی و کارورزی(کار علمی) در مددکاری اجتماعی، فصل چهارم )

- اگر بازدید از منزل به هر دلیلی ناممکن باشد، مددکار باید اطلاعات مورد نیاز خود رابا استفاده از مهارتها یا روشهای دیگر جمع آوری کند، چون بازدید از منزل تنها ابزار ممکن نیست.

- مددکار در بازدید از منزل می تواند با دیگر مشکلات اعضای خانواده نیز آشنا شود؛ زیرا در مددکاری فردی به مراجع و خانواده به عناون فرد نگاه می شود.

-  بازدید از منزل فرصتی استتا مددکار بتئاند اطلاعات خانواده را افزایش دهد؛ مثلا ذدر محله ای که اعتیاد زیاد است این فرصت مناسبی برای مددکار اجتماعی است تا در خصوص پیشگیری از اعتیاد اموزش دهد.